| Localización |
Campanario ~ Kanpandorrea. |
|---|
| Diámetro (en cm) |
72.8 |
|---|
| Altura del bronce |
60.5 |
|---|
| Borde |
7.5 |
|---|
| Peso aproximado (en kilos) |
223 |
|---|
| Fundidor | MÚRUA, HIJOS DE |
|---|
| Año fundición |
1913 |
|---|
| Descripción |
La campana tiene asas simples y varios elementos vegetales en el hombro. En el tercio hay una inscripción entre cuatro cordones donde se lee la advocación epigráfica y el año de fundición: “IHS MARIA ORA PRO NOBIS ANO 1913”. La inscripción, escrita en latín, nombrando a Jesús como “IHS” en griego, se podría corregir de la siguiente manera: “IHS ET MARIA ORATE PRO NOBIS ANNO I9I3”, que su traducción al castellano sería: “JESUS Y MARIA ROGAD POR NOSOTROS AÑO 1913”. Bajo la inscripción hay una cenefa vegetal. En el medio a las 00 aparece el sello del fabricante en forma de escudo coronado indicando la patente: “HIJOS DE MURUA REAL PATENTE DE INVENCION VITORIA”, mientras que a las 06 vemos un crucifijo, por debajo hay varios elementos vegetales. Por último, el medio pie hay varios elementos vegetales y cuatro cordones equidistantes.
Kanpaiak helduleku sinpleak ditu eta hainbat landare-motibo sorbaldan. Goiko herenean, lau korden artean inskripzio bat dago, dedikazio epigrafikoa eta galdaketa-urtea dituena: “IHS MARIA ORA PRO NOBIS ANO 1913”. Latinez idatzitako inskripzioa, Jesusi grezieraz “IHS” izena ematen ziona, honela zuzendu liteke: “IHS ET MARIA ORATE PRO NOBIS ANNO 1913”, hau da, euskeraz honela itzultzen dena: “JESUSEK ETA MARIAK GURETZAT OTOITZ EGITEN DUTE 1913. URTEA”. Inskripzioaren azpian landare-ertz bat dago. Erdian, 00 zenbakian, fabrikatzailearen zigilua agertzen da, koroatutako ezkutu baten moduan, patentea adierazten duena: “HIJOS DE MURUA REAL PATENTE DE INVENCION VITORIA” (Vitoriako Muruaren Semeen Asmakizun Errealaren Patentea), eta 06 zenbakian gurutze bat ikusten dugu, eta azpian hainbat landare-elementu daude. Azkenik, oinaren erdialdean lau soka distantzia berera daude. |
|---|
| Asas |
Simples ~ Sinplea. |
|---|
| Hombro (H) |
(Elementos vegetales).
(Landare elementuak). |
|---|
| tercio (T) |
(Dos cordones).
“IHS MARIA ORA PRO NOBIS ANO 1913”.
(Dos cordones).
(Cenefa vegetal).
(Bi soka).
“IHS MARIA ORA PRO NOBIS ANO 1913”.
(Bi soka).
(Landare-ertza). |
|---|
| Medio (M) |
(00) (Sello de fábrica): “HIJOS DE MURUA REAL PATENTE DE INVENCION VITORIA”.
(06) (Crucifijo).
(Elementos vegetales).
(00) (Fabrikako zigilua): “HIJOS DE MURUA REAL PATENTE DE INVENCION VITORIA”.
(06) (Gurutziltzatua).
(Landare-elementuak). |
|---|
| Medio pie (MP) |
(Elementos vegetales).
(Cuatro cordones).
(Lau lokarri). |
|---|
| Prima |
Do 5ª |
|---|
| Toques tradicionales de campanas |
Puede que la campana empezase a tocar desde sus orígenes toques muy parecidos a los que podríamos conocer hoy en día. Consistiría básicamente en repicar (para difuntos u otros toques) y voltear (mayoritariamente en fiestas).
Baliteke kanpaia gaur egun ezagutzen ditugun moduen oso antzekoan jotzen hastea. Funtsean, kanpaia jotzea (hiletetan edo beste ekitaldi batzuetan) eta kulunkatzea (batez ere jaialdietan) izango zen. |
|---|
| Toques actuales de campanas |
No sabemos si se sigue tocando actualmente. La campana puede repicar mediante una cadena atada al badajo, pero no puede girar.
Ez dakigu gaur egun ere jotzen den. Kanpaia klapetari lotutako kate baten bidez jo daiteke, baina ezin da biratu. |
|---|
| Yugo |
Madera vasco-riojano “de orejas”. |
|---|
| Estado original |
No sabemos si esta campana recibió estas instalaciones actuales como originales. Puede que igual tuviese algún yugo de hierro de la misma empresa como era común.
Ez dakigu kanpai honek jatorriz egungo osagarriak zituen ala ez. Baliteke enpresa bereko burdinazko uztarria izatea, ohikoa zen bezala. |
|---|
| Estado actual |
Bueno. La campana está en el hueco derecho de la espadaña. Cuenta con un yugo de madera con ejes acodados, parecido a los yugos vasco-riojanos “de orejas”; en un lado del yugo hay una vara cilíndrica, que inmoviliza la campana. También la misma tiene un badajo de madera y una cadena para repicar.
Ados. Kanpaia kanpai-hormaren eskuineko irekiduran dago. Zurezko uztarri bat du, ardatz kurbatuak dituena, eusko-errioxar “belarri” uztarrien antzekoa; uztarriaren alde batean kanpaia geldiarazten duen haga zilindriko bat dago. Zurezko klaustro bat eta jotzeko kate bat ere baditu. |
|---|
| Mecanismos de toque |
Badajo de madera y cadena para repicar. |
|---|
| Intervenciones |
La campana fue fundida en 1913 por los Hijos de Ignacio Múrua (Vitoria). Puede que tras la actuación recibiese otras instalaciones anteriores a las actuales. Pasado un tiempo, tuvo que recibir las instalaciones actuales, siendo un yugo de madera y badajo.
Kanpaia 1913an urtu zuten Ignacio Múruaren semeek (Vitoria). Baliteke egungoen aurretik bestelako osagarriak izatea. Denbora batzuk geroago, egungo osagarriak jaso behar izan zituen, hau da, egurrezko uztarri eta klapeta batez osatua. |
|---|
| Propuestas |
Para conservar de manera excelente los valores culturales existentes de la campana, proponemos que pueda volver a voltear, retirando las inmovilizaciones e instalar otras que no impidan el movimiento, todo ello si se toman a cabo en próximas iniciativas.
Kanpaiaren balio kulturalak modu bikain batean gordetzeko, berriro astintzea proposatzen dugu, immobilizazioak kenduz eta mugimendua oztopatzen ez duten beste batzuk jarriz, etorkizuneko ekimenetan horiek guztiak egiten badira. |
|---|
| Valoración |
Campana interesante; en caso de rotura solo se permite su soldadura, y la sustitución por una réplica u otra campana. |
|---|
| Instalación |
La instalación es tradicional en relación al lugar, por lo tanto debe de ser conservada además de restaurada, para proteger los valores culturales, artísticos e históricos del instrumento. Cualquier mecanización deberá de respetar todas estas características, además de reproducir los toques tradicionales y permitir los toques manuales. |
|---|
Autores de la documentación- HERNANDO CHICO, Ulises [Documentación de la campana, en nombre de la asociación cultural y profesional CAMPANEROS DE LAS MERINDADES.] (06-04-2026)
|
| Editor de la ficha |
HERNANDO CHICO, Ulises |
|---|
| Actualización |
28-05-2026 |
|---|
| 18 Fotos |
|---|