Inventario de campás
Catedral Basílica da Nosa Señora da Asunción - MONDOÑEDO (GALICIA)
Referencia 680
Descricion Segundo SARTHOU CARRERES ("Catedrales de España" - 1952)
Este monumento religioso es el más importante de la ciudad; pero a su severa arquitectura protoojival, del siglo XIII, se le adhirió una fachada barroca en el XVIII, bajo el rosetón gótico de los albores del XVI, de gran mérito artístico (como las pinturas murales, del XV, en el interior del templo)...
La fachada del tempo aparece muy variada, con reformas de 1546 y 1705. Su puerta es románica, con arcos abocinados de medio punto, sobre columnas laterales, y tímpano sobre dintel. Prescindiendo del rosetón, estatuas y añadidos, sólo diremos que flanquean esta fachada dos torres gemelas, con campanas y reloj.
Un panel de información turística na portada di:
A Catedral construída no século XIII recolle, cunha planta de cruz latina, diversos estilos arquitetónicos (románico, gótico e barroco) e conta cun claustro interior que dá acceso ao Palacio Episcopal. Desta construción é preciso salientar o Rosetón situado na fachada principal e as pinturas murais de época medieval da nave central.
A última gran reforma na mesma ten lugar na fachada no século XVIII. Esta consiste na construción de dúas novas torres cadradas en substitución das anteriores redondas e máis pequenas. No 17178 inagúrase a primeira (da esquerda) e no 1720 a segunda (da dereita).
As dúas torres corresponden á separación simbólica habitual de torre de campás e torre do reloxo, aínda que neste caso, pouco habitual, as campás atópanse na torre norte.
O elemento de maior interese non é o reloxo, do XIX, en pleno funcionameinto, ou as campás, cunha anepígrafa, probablemente do século XIV e o resto do XVIII e XIX. O maior valor deste conxunto é que non foi nunca mecanizado e que os seus toques son interpretados de xeito manual polo campanero Valentín INSUA e os seus axudantes. Esta actividade é tan importante que debería ser protexida como Ben de Interese Cultural de Carácter Inmaterial.
Protección Ben: Catedral da nosa Señora dos Remedios Igrexa Catedral
Comunidade Autónoma: C.A. Galicia
Provincia: Lugo
Municipio: Mondoñedo
Categoría: Monumento
Código: (R.I.) - 51 - 0000080 - 00000
Rexistro: (R.I.) REXISTRO BIC INMUEBLES: Código definitivo
Data de Declaración: 23-05-1902
Data Boletín Declaración: 24-05-1902
MINISTERIO DE EDUCACIÓN, CULTURA E DEPORTE (19-07-2015)
Nomeada basílica por Xoán XXIII cunha bula datada o 9 de marzo de 1959.
Graffitti Hai un cartel no muro que di: "Esta prohibido por la Au- / toridad bajo la multa de / ... orinar o ensuciarse en el / atrio y demas zonas".
Na escaleira de acceso e preto das fiestras hai diversos grafitos que poden ser antigos.
Pombas e outras pragas As pombas son escasos nas primeiras plantas das dúas torres da catedral, pero nas segundas plantas os seus excrementos superan os vinte centímetros de altura nalgúns lugares.
Debe atoparse unha solución para que non aniden na bóveda da segunda planta.
Campás Pascual CALVETE HERNÁNDEZ Catedral de Mondoñedo (Lugo) (1991) transcribe unhas actas capitulares que se refiren á fundición da campá "das medias" en 1728 así como a baixada da grande do reloxo, Jerónima "... de xeito que se poida tañer a voo".
En 1851 fúndense a Paula e Ronda polo veciño de Mondoñedo Francisco BLANCO PALACIOS (sic) aínda que Manuel Díez fundidor de Astorga pretendeu a rescisión do contrato para facelas el máis baratas.
En 1868 vólvese a romper a Paula, que é refundida por Nicolás María DÍEZ de León. Ese mesmo ano bendinse e dan novo nome ás campás (segundo veremos máis adiante).
Finalmente en 1884 a Paula se rajó nuevamente e foi refundida por Esteban ECHEBASTER de Vitoria, que é a actual campá.
Propoñemos a seguinte táboa comparativa:
| Número (1) | Nome tradicional (2) | Nota (3) | Nome campá (4) | Nome bendición (5) | Orde (6) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Agonía menor | Lab 5 24 | Santa Bárbara | Fructuosa Bárbara das Dores | 5 |
| 2 | Agonía maior | Lab 5 46 | Juan | Gonzala Juana da Expectación | 6 |
| 3 | Esquilón novo | Mib 5 33 | Sen nome | Martina de Jesús, María j José | 4 |
| 4 | Esquilón vello | Sol 4 -44 | Anepígrafa | Feliciana, Aldeodata do Patrocinio | 7 |
| 5 | Prima | Reb 4 -35 | Santiago e Rosendo | Jacoba María Concepción | 2 |
| 6 | Ronda | Mib 4 - 11 | María Rosenda | Rona Rosenda María Natividad | 3 |
| 7 | Paula | Sol 3 04 | Santa Paula | Paula da Asunción | 1 |
Notas
- Numeramos as campás por diámetro, de menor a maior. Non só é unha numeración habitual de campás, senón que é obxectiva: o diámetro dá unha referencia exacta en centímetros.
- Utilizamos o nome tradicional, como referencia do nome da campá. A fonte foi o campanero Valentín INSUA, e ese nome ten sentido tanto para el como para os habitantes de Mondoñedo.
- A nota está medida a partir da análise sonora da grabación digital das campás. Analizada por Francesc LLOP i ÁLVARO, e utilizando a ferramenta Wavanal.
- Nome que figura na campá. En seis das sete campás vai precedido da Sagrada Familia, completa (os tres membros Jesús, María e José) ou simple (Jesús María). Esta utilización da Sagrada Familia é habitual desde polo menos o século XVIII ata os nosos días nas campás galegas, aínda que é pouco habitual ou inexistente fose de Galicia. Precisamente nin a campá máis antiga, anepígrafa, nin a máis moderna, a Paula, lévano. No último caso explícase, por ser fabricada por un fundidor vasco.
- Numeración de CALVETE na obra citada. Supoñemos que as numera de menor a maior, aínda que os nomes non coinciden nin cos tradicionais nin cos inscritos. Ata, a campá conventual está cambiada de orde.
- Nome outorgado polo bispo de Mondoñedo en 1868 ao volver bendicir as campás. Non corresponde nin co nome inscrito nin co tradicional.
No museo hai unha colección de tres campás de man, parecidas ás producidas en Flandes no século XVI, con moita pátina e suciedad que impide estudalas. En calquera caso trátase de campás dignas de protección e do maior interese.
Toques tradicionais de campás Antiguamente tocábase a parto coa Agonía menor, segundo di ÁLVARO CUNQUEIRO que tocaron para o seu nacemento, aínda que el chama Petra á campá.
Toques actuais de campás As campás tócanse exclusivamente de forma manual. Na torre alta das campás, dúas tócanse a abalo e outras dúas co badajo, mediante as correspondentes cordas que chegan ata media torre. Alí chegan tamén as tres cordas correspondentes ás campás maiores, situadas na parte baixa da torre.
- Esquilón o sábado ás 18:30
- Ángelus - Xoves e Domingo, 33 golpes
- a Alzar - Dúas veces tres golpes
- repenique (antes do volteo) coas dúas Agonías
- volteo de tres campás (as tres maiores) para o patrón San Lucas, a Ascensión, San Roque, Xoves e Sábado Santo, Corpus e Nochebuena.
- a Incendios
- a Mortos, pola parroquia de Santiago, coas campás da Agonía tócanse 2 veces (muller) ou 3 (home)
Propostas A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.
Debe resolverse o acceso ás aves á planta alta, pechando polo menos a cúpula cunha rede metálica, para impedir a súa anidamiento.
As campás deben ser limpadas, por dentro e por fóra, para recuperar a sonoridad orixinal.
Os cepos de madeira deben ser restaurados, conservando na medida do posible todas as partes orixinais incluídos os herrajes, substituíndo os cojinetes por rodamientos autocentrados, así como aqueles elementos que esixa a seguridade. Non obstante as partes substituídas serán iguais ás orixinais.
Os badalos serán das mesmas características que os actuais, incluído tamaño da bóla e peso.
As campás deben balancear, voltear e repicar. Deben ser dotadas igualmente dunha palanca de volteo no lado dereito, para permitir o toque mediante soga.
Sería recomendable unha mínima mecanización para permitir o toque de certos sinais diarios como o Ave María ou as Ánimas, con mecanismos que tiren no seu caso das cordo dos badalos directamente, e evitando a motorización das tres campás de volteo.
A Ronda, que agora oscila soamente, debe recuperar a posibilidade de voltear, mantendo, como as outras campás, o cepo en todo aquilo que sexa posible.
Aínda que a Catedral está protexida co maior nivel existente para un inmueble, sería conveniente declarar Ben Moble de Interese Cultural a campá gótica anepígrafa, así como incluír no Inventario de Bens Mobles ao reloxo e as demais campás.
Sobre todo debería protexerse como Ben Cultural de Carácter Inmaterial tanto o funcionamento manual do reloxo como os toques exclusivamente manuais desta Catedral.
Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc
Actualización 22-04-2018
