32619 MONTERREI
| Descricion |
O castelo de Monterrei é unha fortaleza-pazo situada na parroquia de Santa María, situado nun outeiro que domina o val do río Támega, na confluencia das estradas que unen Poboa de Sanabria e Ourense e a uns 28 km de Chaves (Portugal). É unha das fortalezas mellor conservadas de Galicia. A fortaleza está situada sobre os restos do Castro de Baronceli, asentamento celta no que viviu o pobo Tamagano ata a dominación romana. A poboación aparece mencionada en documentos do século X como parte das propiedades do Conde Menéndez Gutiérrez, pai de San Rosendo. Sería reconstruída no século XII por Alfonso Henríquez, neto do rei Alfonso VI, que en 1139 sería coroado como primeiro rei de Portugal. Coa firma do Tratado de Tui en 1137, renunciara ás súas posesións en Galicia. Durante o reinado de Sancho IV organizouse un plan militar para defender a parte meridional de Galicia, por ser esta, estratéxica para protexer as terras zamoranas. Ideouse unha liña defensiva, da que Monterrei encumbrouse como a fortaleza máis importante neste momento, o castro de Baronceli cambiou a súa denominación pola de Monterrei, por ser de dominio real. Pasando a súa potestade, posteriormente, a varias poderosas liñaxes como os Ulloa, os Zúñiga, os Viedma, os Fonseca, os Acevedo ou os Duques de Alba. En 1366 o castelo obtivo importancia ao reunir a conselleiros no forte, onde Pedro I o Cruel estivo refuxiado unha parte da guerra civil que lle enfrontou ao seu medio irmán Enrique de Trastámara. Cando a guerra civil conclúe, o novo rei, xa Enrique II concédelle o dominio de Monterrei. Anos máis tarde, o rei Juan I de Castela concedeu os dereitos sobre o castelo, mediante matrimonio, a don Diego López de Zúñiga. O seu fillo levou o título de vizconde de Monterrei, e despois os Reis Católicos, Fernando e Isabel, concedéronlle o título de primeiro Conde de Monterrei a Sancho Sánchez de Ulloa e Monterroso, que herdaría o seu patrimonio en 1461 despois de pleitear durante case vinte anos con Francisco de Zúñiga. En 1506 entrevístanse neste lugar Felipe o Fermoso e o Cardeal Cisneros. Na idade moderna foron construídas baixo a dirección dos enxeñeiros da Coroa, Juan de Villarroel e Carlos de Grunemberg, dous recintos auxiliares amurallados que defendían os existentes conventos dos franciscanos e dos xesuítas. En 1510 tornou a mans da realeza ata que Fernando o Católico expéndea ao arcebispo Alonso de Fonseca. No século XVII polo conflito con Portugal na Guerra de Sucesión, modernízanse as defensas e constrúese a Atalaia, unha pequena torre baluarte, da que tan só se conservan algúns restos dos seus muros. Distante uns mil metros, foi construído para protexer a parte débil da fortaleza, asentada no Monte de San Salvador, este reaxuste complétase en 1711. Durante a Guerra da Independencia Española, en xaneiro de 1809, o Marqués da Romana converte a Monterrei no cuartel xeral do Exército de Galicia, ata que o mariscal Soult tomou a fortaleza. A finais do século XVIII trasladouse a Monterrei un rexemento militar e foi aquí cando comezou a decadencia do castelo. Aquí instalouse a primeira imprenta de toda Galicia, xa a finais do século XV, onde se imprimiu o famoso Misal Auriense. Trátase do máis antigo libro impreso en Galicia e do que tan só se conservaron dous exemplares, un en pergamiño, custodiado no Arquivo da Catedral de Ourense e o outro en papel, na Biblioteca Nacional de España. A vida cultural desta pequena corte nobiliaria, tivo a súa importancia, mesmo polo ensino da gramática, as artes e a teoloxía. Debido á desamortización, o conxunto caeu no máis absoluto abandono. O 3 de xuño de 1931 foi declarado Monumento Nacional, pero isto non o salvo do seu proceso de degradación, pois non será ata a década dos 60 do pasado século XX cando levaron a cabo algunhas obras de restauración, que en realidade tampouco tiveron os efectos desexados. Actualmente é un Ben de Interese Cultural, dentro do catálogo de monumentos do patrimonio histórico de España. Nos anos 90 executáronse os primeiros intentos de musealizar o espazo e desde entón foron varias as campañas que se emprenderon neste sentido. Seguindo esa liña, no ano 2015, inaugurouse un Parador de Turismo dentro do conxunto monumental. No primeiro recinto amurallado consérvanse o Patio de Armas, a Torre da Homenaxe, a Torre das Damas, o Pazo dos Condes, a Igrexa de Santa María de Graza e a Casa Reitoral. O seu acceso realízase por medio dun arco de pedra de medio punto aberto na muralla, en cuxa parte superior atópase o escudo dos condes de Monterrei. Aínda poden verse restos dos dous torreóns cilíndricos que flanqueaban o acceso, cas súas aspilleiras. No patio pódense ver, uns sepulcros antropomorfos como restos do Castro de Baronceli. A Torre da Homenaxe, tamén coñecida como Torre Nova ou Torre de Don Sancho, porque foi levantada despois da Torre das Damas, era a primaria. Atópase xunto á porta de acceso ao Patio de Armas. É unha impoñente construción de 12 metros de lado e máis de 22 metros de altura, con muros de gran grosor, que apenas teñen xanelas. Boa parte desta torre reconstruíuse cos restos dos antigos castelos de Cabreira e Lobazán e a vila fortificada de Oímbra, conservando un cúmulo de marcas de cantería pola súa recuperación. Foi mandada construír en 1482 por don Sancho Sánchez de Ulloa, primeiro conde de Monterrei, tal e como pode lerse na inscrición que se atopa sobre a porta de acceso, baixo o escudo dos Ulloa e os Zúñiga. É unha construción de planta cuadrangular, realizada con perpiaños de pedra. O seu carácter defensivo demóstrase na súa porta de acceso, situada no primeiro piso dos cinco que posúe, para dificultar o seu asalto, ao que se accedía por medio dunhas escaleiras de madeira voladizas, aínda que na actualidade estas substituíronse por outras fixas e de ferro. A terraza está cinguida dun muro con oito torreóns circulares, catro nos ángulos e outros catro no centro de cada lado. O interior é o típico das torres de homenaxe, con parladoiros ou marcadoras, abovedados nos seus portelos, así como unha cheminea que quentaría o habitáculo. A Torre das Damas atópase nun costado do patio de armas. Do mesmo xeito que a Torre da Homenaxe, ten unha planta cuadrangular realizada con grosos perpiaños de cantería, aínda que as súas dimensións son máis reducidas. A súa construción é un pouco anterior, do século XIV e foi a primitiva torre defensiva do castelo. Destaca o “parladoiro” do terceiro piso, que mira ao exterior a través de dúas xanelas góticas trilobuladas. A finais do século XVI construíuse o Palacio dos Condes, quedando incluído dentro do conxunto. Trátase dun edificio de planta cuadrangular, con dous corredores nas súas fachadas este e sur. A primeira ten dous pisos, con arcos carpaneles sostidos por columnas poligonales, en cuxas enxoitas poden verse os escudos as liñaxes que ocuparon o edificio. O piso superior presenta unha galería formada por columnas similares ás do piso baixo, pero que directamente sosteñen unha estrutura adintelada. O outro pórtico, situado na fachada sur, ten tres pisos para adaptarse ao desnivel do terreo. Está formada por un piso baixo de arcos lixeiramente apuntados, un piso intermedio con arcos carpaneles, e unha última altura adintelada. Nun manchón, ábrese un balcón voado que separa o corpo anterior dunha nova galería que comunica co corpo de armas superior. A fachada oeste é a máis alterada do palacio, construída en sillería granítica presenta elementos de filiación medieval e renacentista. Á beira dereito da actual porta presenta un brasón dos Zuñiga-Velasco. Intégrase na muralla defensiva, que continúa polo patio traseiro pechándoo por un dos seus costados. Outro dos elementos sobresaíntes que asoma ao Patio de Armas é a Igrexa de Santa María de Graza, magnífico exemplo de arquitectura tardo románica de transición ao gótico. Foi levantada entre finais do século XIII e principios do XIV (1274), grazas a un privilexio que Alfonso X concedeu ao mosteiro de Celanova. Trátase dun edificio sinxelo, dunha soa nave con cuberta de madeira rematada nunha ábsida rectangular que se cobre cunha bóveda de crucería cuxos nervios resultan un tanto bastos no seu labra, pero que son de gran beleza. Do exterior, interésanos a xanela situada no centro da ábsida. Aínda presenta feituras románicas arcaizantes. Pero máis rechamante é a colección de canzorriños figurados. Estes céntranse en temas tratados no románico dun século antes: cabezas de bóvidos, carneiros, leóns, humanos. A fachada dos pés refíxose por completo no século XVII, momento no que tamén se levantou a torre campanario. Na fachada setentrional hai unha interesante portada románica cun arco apuntado, rodeado de tres arquivoltas magníficamente decoradas. Os dous interiores están sostidos por capiteis con formas vexetais que se apoian nas súas correspondentes columnas. E a exterior sobre as xambas, que presentan relevos con representacións do bestiario románico. No tímpano está representado un Cristo Home de Dolores mostrando as mans, pés e costado e xunto a el o Agnus Dei, un boi e un ave que devora a outro animal. Encádrase a entrada con dúas columnas encostadas a cada lado, as exteriores ornamentadas con representacións humanas. Baixo o dintel, obsérvanse seis cabezas que parecen atraer ao invitado, a traspasar a porta. No interior da igrexa destaca o monumental arco triunfal con arquivoltas aínda de medio punto ao modo románico. A Capela dos Condes é un espazo do máximo interese por conservar unha boa colección de relevos pétreos e imaxinería en madeira. No costado oriental atópase un retablo de pedra de factura gótica, realizado a comezos do século XIV, cunha representación de Cristo coroado mostrando as cinco chagas, rodeado das escenas da Paixón. Conserva evidentes restos de policromía. Nesta mesma capela hai outro retablo de pedra, no muro sur, realizado na mesma época e cunha representación inxenua do Crucificado. En leste mesmo muro, no alto, hai un magnífico Calvario gótico, cun bo Cristo esculpido de tres cravos. Tamén hai que fixarse nas estatuas de anxos que hai encostados ao alto dos muros. Xunto á portada hai dúas arcosolios que serviron de lugar de enterramento privilexiado, decorados con formas xeométricas. A Casa Reitoral, incluída no Patio de Armas, era unha vivenda tradicional que ocupaba o clero que profesaba dentro da muralla. Ao segundo recinto amurallado accédese por medio da coñecida como Porta do Sol. Trátase dunha porta aberta na muralla, cun arco apuntado formado por grosas dovelas, sobre o que se levanta o escudo de armas dos Condes de Monterrei. Tras atravesar a porta topámonos co Hospital de Peregrinos, a construción máis importante e impoñente deste recinto. A fachada dos pés é a parte mellor conservada do edificio. Alí pode verse unha magnifica portada realizada seguindo a estética gótica. Trátase dunha estrutura un pouco adiantada ao muro, formada por un arco apuntado enmarcado por tres arquivoltas apoiadas noutras tantas columnas. No saledizo que enmarca a fachada hai unha inscrición onde se di: VASCO PEREZ ABAD ME FES ANO DE MCCCCXXIX. No tímpano hai un relevo dun Cristo en Maxestade bendicindo coa destra, rodeado do Tetramorfo. Pechando o conxunto na parte superior hai unha pequena cornixa, baixo a cal se atopa a inscrición fundacional (1429), e a ambos os dous lados do tímpano unha representación da Anunciación. Na década dos 90 atopábase practicamente arruinado, aínda que a última restauración logrou recuperar o edificio en gran parte, devolvéndolle a súa función como albergue de peregrinos. Trátase dunha construción de planta trapezoidal, máis ancho na fachada principal. Ten dúas alturas, e é posible que baixo o tellado houbese unha especie de faiado. A planta de entrada acollería diversas salas de servizo, mentres que no primeiro piso atoparíanse as habitacións dos enfermos. O fluxo de peregrinos a Santiago obrigou aos reis, nobres, e ordes monásticas a crear unha infraestrutura básica ao longo de todo o Camiño, que explica a creación dun hospital en Monterrei, situado xusto no cruzamento do camiño portugués co de Castela. Polo menos desde o ano 1327 xa había un albergue en Monterrei, aínda que o actual hospital construíuse case un século despois. |
|---|---|
| Campás | 1 campá. |
| Autor | |
